irtibat

Türkiye’de habercilik internete basılı ve görsel medya sektörü tarafından taşınmadı. NetHaber.com, InternetHaber.com gibi asıl işi internet olan girişimler ile dikkatler çekildi, ardından basılı ve görsel medya potansiyel gücün büyüklüğü ile uyandı, uyanıştan sonra da hızlı hareket ettiler. Bildiğiniz hikayeleri anlatacak değilim, bazı ilginç bulguları paylaşacağım. Aşağıdaki grafikte ne görüyorsunuz?

Reach nedir?

2005-2008 aralığında aldığım bu grafik örneğinde, incelemeye dahil 5 web sitesinin de grafikleri neredeyse eş. Grafikleri kaydırıp üst üste getirsek, sapmaları fark etmek mümkün olmayacak. Bu şu anlama geliyor, aynı kullanıcılar aynı anda birden çok web sitesini ziyaret ediyorlar ve tahminimce uzun süreler de kalmıyorlar. Bunun temel sebebi, aynı haberi farklı bakış açılarından izleme isteği olabilir, ya da bir yerde göremedikleri haberi başka bir yerde arıyor olmaları. Bu başlı başına çok ilginç bir bulgu, ancak aslında ben sizi buradan başka bir yere götüreceğim.

Aşağıdaki görüntü yabancı gelmeyecektir:

Bu görüntü HaberTurk’ten, hatırlayabildiğim kadarıyla bu yapıdaki navigasyonu kullanan ilk haber sitesiydi, başarılı oldu, taklit edildi. İlk değilse lütfen belirtin ifademi düzelteyim, ancak çıkarımlarımız açısından önemsiz bir veri bu.

Bu navigasyon aracı, kullanıcıya haberler arasında hızla gezinme imkanı ve örnek görüntüde izleyebileceğiniz gibi haberin özünü de tümüyle kavrama imkanı sunuyor. Örnek görüntü bu imkanı haberi çok iyi özetleyebildikleri için başarılı. Hürriyet bu navigasyon aracının kullanımını bir adım ileriye taşımış durumda:

Burada haber numarasının üzerine geldiğinizde, haber alanı altında konuyla alakalı iki farklı habere daha bağlantı beliriyor. Bu türde bir navigasyon aracına oldukça başarılı bir ek özellik bu. Kullanıcı Deneyimi açısından her iki navigasyon aracı da iyi bir erişilebilirlik notu alacak yapıda değil, bu açıdan en iyi uygulama metin üzerinden bağlantıları dolayısıyla NTVMSNBC’nin gibi görünse de durum göründüğü gibi değil, Javascript desteği kaldırıldığında haber başlıkları da yok oluyor:

Sonuca gelelim. Gelecekte, çoğu aynı ajanslardan beslenen online haber sitelerinden, haberleri çok iyi özetleyebilenler ayakta kalacak ve büyüyecekler. Yaptıkları bu özetleri teknik olarak da en etkin ve verimli yoldan aktarabilmeleri gerekiyor (buraya her şeyi yazarsam kime danışmanlık yapacağım?). Kullanıcı, haber sitelerine ayırdığı sınırlı dakikalarda gündemi yakalayarak bir sonraki haber sitesine geçme eğiliminde gibi görünmekte. Bu durumda, bu aktarım alanının geliri sağlayacak reklamlar açısından da çok iyi tasarlanması gerektiği ortada. Haber sitelerinin uzun süreli ve sadık ziyaretçileri için, üyelik sistemi yönetimini de çok iyi yapmaları gerekiyor. Yorumlar kolayca bırakılabilmeli, yorum sahiplerinin haber sitesi içerisinde oluşturduğu içeriğe odaklı ve tümüyle kendilerine özgü bağımsız bir kimliği olabilmeli. Kullanıcılar haber kaynağı olarak da daha aktif olarak kullanılabilmeli, CNN Türk “haberim” girişimi teknik olarak değil ama fikir olarak yeni ve güzel bir örnek, göreceğiz başarısını. Söylediğim gibi, iyi özetler ve bu iyi özetlerin başarılı sunumu anahtar, başarılar.

Nike bir işler çevirmekte, Apple ile birlikte, iPod üzerinden, ve ben bu işleri bir reklam tıklaması ile öğreniyorum. Karşıma bir ekran çıkıyor, sol tarafta Nike logosu, yanında +’sı ile, işte Nike Plus!

Yanında dil seçenekleri var; Almanca, İngilizce, İspanyolca, Fransızca, İtalyanca, Leh’çe, Portekizce ve Çince ile Japonca. Bunlar İngilizce olarak alfabetik listelenmiş. Benim burada üç seçeneğim var, anadilimi seçiyorum tabiki.

Karşıma tümüyle flash ile hazırlanmış bir web sitesi geliyor, marifetmiş gibi. Ne ileri gidebiliyorum tarayıcım üzerinden, ne de geri. Site üzerinde de bu konuya bulunmuş bir çözüm göremiyorum, üzülüyorum, Nike bu.

Bunun için mi yazdım bu yazıyı, Nike hakkında ileri-geri konuşmak için mi? Elbette hayır, daha ciddi bir derdim var, kader ortaklarım bilirler. Yukarıdaki ekran görüntüsüne iyi bakın, elips içerisinde işaretlenmiş bir bölüm var. Okuyabiliyor musunuz? Yardımcı olayım, orada “Birbiri ardına yapacağın her…” şeklinde devam eden bir Türkçe cümle var. Devamını yazamıyorum, çünkü oradaki zaman çubuğunun altında kalıyor yarısı.

Ha bu arada, videonun dili İngilizce, yani Türkçe’si sadece alt yazıda. Bir şey daha var mı dikkatinizi çeken? Evet, buldunuz. Videoda gösterimi yapılan, anlatılan yazılım da İngilizce.

Üşenmedim kontrol ettim, Almanca, İngilizce, İspanyolca, Fransızca, İtalyanca, Leh’çe, Portekizce ve Çince ile Japonca, tamamı kendi dilinde anlatımla, anlatılan menülerin de kendi dillerinde olduğu web sitelerine sahip. Sadece Portekizce olan site, video görüntüleri İngilizce ancak seslendirme Portekizce olarak hazırlanmış.

Şimdi soruyorum ben buradan Nike’a, be evladım, televizyon reklamlarını çevirmezsin anladık, çeşitli kültürlerden örnekler sunuyorsun güzel, peki bu ne? Alt yazıyı yazana kadar, yapamadınız mı seslendirmesini?

İleri-geri konuşmak istemediğimden, diğer erişebilirlik standartlarına hiç girmiyorum, onlar için de karne pek temiz değil, neredeyse her bilgi video ile sunuluyor, olsun canım o da önemli değil, bu devirde video izleyemeyen girmesin zaten, istediğim sayfanın adresini kaydetmeme de ne gerek var, hem arkadaşlarımın falan haberi olur, neme lazım, neyse biz sonuca gelelim, erişemiyorum Mike! Pardon Nike!

Tüm dünyanın izlediği, Türkiye’nin biricik menkul kıymetler borsasının web sitesinin haline bakar mısınız? Mehmet Doğan‘ın kulakları çınlasın.

Söyleyecek kelime bulamıyorum, böyle bir web sitesi nasıl “hala” kullanılmakta olunabilir? İMKB’yi sadece biz izlemiyoruz, tüm dünya izliyor, nasıl biz NYSE (New York Stock Exchange)’yi, NASDAQ‘ı, BOVESPA (Brezilya Borsası)’yı, LSE (London Stock Exchange)’yi izliyorsak, dünya da www.imkb.gov.tr ve www.ise.org adresleri üzerinden bizi izliyor.

Dediğim gibi, tasarım üzerine söylenecek söz yok, harika. Tasarımı gördükten sonra bazı teknik kontrolleri yapmaya da gerek duymadım, aslında yaptım ancak yazmaya gerek duymuyorum. Çünkü tamamen standartlar dışı bir web sitesi olmasına rağmen, bu konuyla ilgilenemeden, hemen sayfanın altında gördüğünüz “İMKB Web Sitesi Tasarımı” ya da İngilizce sürümdeki “Web Site Design Credits” bağlantılarının göz alıcılığı sizi hemen kendisine çekiyor.

Altından kesin amatör isimler çıkacak derken, bir de ne göreyim?

• netwise denilen bir firma, İsveç merkezli ancak Fransa, Finlandiya, Danimarka, Norveç, Almanya ülkelerinde ofisleri var. İlginçtir, bu firma İMKB’de New York merkezli görünüyor ve İngilizce sürümde de aynı firmanın ilgili kişisi olarak Cem İPEK isimli bir Türk var.
• praxis denilen bir firma daha, hakkında bilgi yok çünkü web siteleri ortada yok, İngilizce sürümde ilgili kişi Can GÜREL.
• İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI, öyle bir şaşaa ile yazmışlar ki ismini, yazık, ben utandım.

Şimdi tüm bunları görünce, “Bonne Pour L’orient”, yani “Doğu için İdare Eder” anlayışı aklıma geliyor hemen. Nasıl gelmesin, sizin aklınıza ne geliyor? Allahım, ben ne yaptım? Utanıyorum.